Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində yol-nəqliyyat hadisəsi yerindən qaçma ilə bağlı ayrıca norma – 264-cü maddə nəzərdə tutulub.

Lakin burada mühüm bir hüquqi detal var: 264-cü maddə hər bir yol qəzasından sonra hadisə yerini tərk edən istənilən sürücüyə avtomatik tətbiq edilmir. Maddənin dispozisiyasına görə, 263-cü və ya 263-1-ci maddələrdə nəzərdə tutulan nəticələr baş verdikdə, yol hərəkəti və ya nəqliyyat vasitəsinin istismarı qaydalarını pozan şəxsin yol-nəqliyyat hadisəsi yerindən qaçması ayrıca cinayət məsuliyyəti yarada bilər. Hazırkı qanuna  əsasən bu əməl üç ilədək müddətə nəqliyyat vasitələrini idarə etmək hüququndan məhrum edilməklə iki ilədək müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması və ya iki ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırıla bilər.

Bu səbəbdən sürücünün qəza baş verdikdən sonra “mən onsuz da həbs olunacağam” düşüncəsi ilə hadisə yerindən qaçması hüquqi baxımdan düzgün yanaşma deyil. Əksinə, hadisə yerində qalmaq, aidiyyəti qurumlara məlumat vermək və zərərçəkmişə yardım göstərmək qanunun nəzərdə tutduğu davranış xəttinə daha uyğundur.

Məsələn, sürücü qəza nəticəsində piyadanın ağır xəsarət aldığını görürsə, ilk növbədə təcili tibbi yardım çağırmalı, zərərçəkmiş şəxsin həyatının xilas edilməsi üçün mümkün yardımın göstərilməsinə çalışmalı və hadisə barədə hüquq-mühafizə orqanlarına məlumat verməlidir. Sürücü hadisə yerini yalnız zərərçəkmişi tibb müəssisəsinə çatdırmaq məqsədilə tərk edirsə, bu hal 264-cü maddənin özündə ayrıca istisna kimi göstərilib: zərərçəkmiş şəxsə kömək göstərilməsi ilə əlaqədar hadisə yerini tərk edən şəxs həmin maddə ilə cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmaqdan azad edilir.

Bu məsələ ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin də mühüm hüquqi mövqeyi var. Məhkəmənin qərarında qeyd olunur ki, sürücü hadisə yerində qalaraq şəxsiyyəti barədə məlumatları zərərçəkmiş şəxsə və ya digər tərəfə çatdırmaq öhdəliyini yerinə yetirdikdən sonra, o cümlədən zərərçəkmiş şəxsi tibb müəssisəsinə aparmaq üçün hadisə yerini tərk edərsə, bu, avtomatik olaraq “hadisə yerindən qaçma” kimi qiymətləndirilə bilməz.

Daha bir vacib məqam isə qəzanın özündə sürücünün təqsir məsələsidir. Sadəcə qəzanın baş verməsi sürücünün avtomatik olaraq cinayətkar olması demək deyil. Yol-nəqliyyat hadisəsi zamanı sürücünün qayda pozuntusuna yol verib-vermədiyi, həmin pozuntunun nəticə ilə səbəbli əlaqəsinin olub-olmadığı və zərərçəkmiş şəxsin aldığı xəsarətin xarakteri araşdırılmalıdır. Cinayət Məcəlləsinin 264-cü maddəsinin tətbiqi də məhz 263 və ya 263-1-ci maddələrdə nəzərdə tutulan nəticələrlə əlaqələndirilib.

Ona görə “qəzada günahkar olmasanız belə, sırf hadisə yerindən getdiyiniz üçün 264-cü maddə sizə mütləq tətbiq ediləcək” formasında ümumiləşdirmə düzgün deyil. Konkret işdə qəzanın necə baş verdiyi, sürücünün yol hərəkəti qaydalarını pozub-pozmadığı, nəticənin hansı xarakterdə olduğu və sürücünün hadisədən sonra necə davrandığı hüquqi qiymətləndirməyə təsir edir.

Əgər zərərçəkmiş şəxs ağır vəziyyətdədirsə, sürücünün əsas məqsədi məsuliyyətdən yayınmaq yox, onun həyatının və sağlamlığının qorunmasına kömək etmək olmalıdır. Cinayət Məcəlləsinin 59.1.11-ci maddəsi də cinayətin törədilməsindən bilavasitə sonra zərərçəkmiş şəxsə tibbi və ya digər yardım göstərilməsini və onun həyat və sağlamlığına dəyə biləcək zərərin azaldılmasını cəzanı yüngülləşdirən hallar sırasında nəzərdə tutur.

Bu isə o demək deyil ki, yaralının sonradan vəfat etməsi halında sürücü avtomatik olaraq məsuliyyətdən və ya cəzadan azad edilir. Əgər ölümə səbəb olan yol hərəkəti qaydalarının pozulması müəyyən edilərsə, əsas cinayət məsuliyyəti ayrıca qiymətləndirilir. Hadisə yerindən qaçma məsələsi də bundan ayrıca araşdırıla bilər. Baş Prokurorluğun əvvəlki işlər üzrə açıqlamalarında ölümə səbəb olan yol qəzalarında sürücülərin həm 263-cü maddə, həm də hadisə yerindən qaçma ilə bağlı 264-cü maddə üzrə məsuliyyətə cəlb edildiyi nümunələr var.

Məhz buna görə qəza törədən sürücünün “yaralı onsuz da ağır vəziyyətdədir, mən qaçsam heç olmasa həbsdən xilas olaram” düşüncəsi ciddi hüquqi risk yaradır. Hadisə yerindən qaçmaq zərərçəkmişin yardım alma imkanını da gecikdirə və sürücünün ayrıca cinayət məsuliyyəti ilə üzləşməsinə səbəb ola bilər.

Əksinə, sürücünün hadisə yerində qalması, təcili tibbi yardım çağırması, zərərçəkmişə yardım göstərməsi və istintaqla əməkdaşlıq etməsi onun iş üzrə davranışının qiymətləndirilməsində nəzərə alına biləcək hallardandır. Cinayət Məcəlləsinin 59-cu maddəsində də təqsirkarın könüllü gəlməsi, cinayətin açılmasına fəal kömək etməsi və zərərçəkmişə tibbi və ya digər yardım göstərməklə onun sağlamlığına dəyə biləcək zərərin azaldılması cəzanı yüngülləşdirən hallar kimi göstərilir.

Lakin burada da “hadisə yerində qaldınsa, azadlıqda qalmaq şansın 90 faizdir” kimi konkret faiz demək hüquqi baxımdan əsaslandırılmış deyil. Məhkəmənin hansı cəzanı təyin edəcəyi işin bütün hallarından, törədilmiş əməlin hüquqi tövsifindən, nəticənin ağırlığından, şəxsin davranışından və digər hallardan asılıdır. Qanunda hadisə yerindən qaçmayan sürücüyə avtomatik olaraq müəyyən faizlə azadlıqda qalmaq zəmanəti verilmir.

Beləliklə, qəza zamanı sürücünün qarşısında iki fərqli davranış modeli yarana bilər: panikaya düşərək hadisə yerindən qaçmaq və ya zərərçəkmişə yardım göstərərək aidiyyəti qurumları məlumatlandırmaq. Qanunun məntiqi ikinci davranışı dəstəkləyir. Xüsusilə zərərçəkmişin həyatının təhlükədə olduğu vəziyyətdə onu tibb müəssisəsinə çatdırmaq məqsədilə hadisə yerini tərk etmək 264-cü maddənin özündə nəzərdə tutulan istisnalardan biridir.

Ona görə də yol qəzasından sonra ən təhlükəli qərarlardan biri məsuliyyət qorxusu ilə hadisə yerindən qaçmaqdır. Sürücü ilk növbədə insan həyatını xilas etməyə çalışmalı, təcili tibbi yardım və polisə məlumat verməli, hadisənin izlərini dəyişdirməməli və hüquqi prosedurlara əməl etməlidir. Çünki qəza zamanı baş verən hadisənin hüquqi nəticəsini təkcə qəzanın özü deyil, sürücünün hadisədən sonrakı davranışı da əhəmiyyətli dərəcədə müəyyən edə bilər.\\Oxu24.com