Bu gün həmkarlarımla bir kafeteridə nahar edərkən məktəblərdə hicab məsələsi ətrafında söhbət edirdik. Söhbətimiz nə mübahisə, nə də kiminsə inancına hörmətsizlik idi. Öz aramızda, sakit şəkildə fikir mübadiləsi aparırdıq. Mən də mövqeyimi ifadə edirdim: uşağın dini həyat tərzi ilə bağlı qərar verməsi, məktəbin dünyəvi xarakteri, dinin siyasiləşdirilməsi və bu məsələlərin dövlətimizin gələcəyi baxımından doğurduğu suallar…

Birdən kənarda oturan, təxminən iyirmi yaşlarında bir gənc aqressiv şəkildə söhbətimizə müdaxilə etdi. Məndən hicabın dövlətə hansı təhdid yaratdığını izah etməyimi tələb etdi. Mənim onunla bu tərzdə müzakirə aparmaq istəmədiyimi bildirməyim isə təhqirlərə, küçə söyüşlərinə və getdikcə artan aqressiyaya səbəb oldu. Yanımdakı həmkarlarım onu sakitləşdirməyə çalışsalar da, vəziyyət daha da gərginləşdi.

Bu hadisəni ona görə danışıram ki, məsələ artıq bir yaylıqdan, bir məktəbli formasından, hətta konkret bir qərardan da böyükdür.

Əvvəla, mənim mövqeyimə aydınlıq gətirim: nə dinə qarşıyam, nə də dinini səmimi yaşayan, Allahına inanan, ibadət edən, vətəninə, xalqına, milli-mənəvi dəyərlərinə bağlı insanlara qarşı. Əksinə, belə insanlara hörmətim sonsuzdur. İnsanın inancı onun şəxsi dünyasıdır və heç kəsin səmimi inancına müdaxilə etmək haqqım yoxdur.

Amma dini öz aqressiyasına bəraət qazandırmaq üçün vasitəyə çevirənlərə, inanmayanı və ya fərqli düşünəni təhqir edənlərə, qadına qarşı küçə söyüşlərini özünə rəva görənlərə də hörmət etməyə borclu deyiləm. Xüsusilə də qarşındakı qadın sənin anan yaşındadırsa, insanın özünü necə aparması onun tərbiyəsi və mənəvi səviyyəsi haqqında çox şey deyir.

Bir insanın dini inancı onun davranışında mərhəmət, səbir, ədalət və insan ləyaqətinə hörmət şəklində görünmürsə, orada ciddi bir ziddiyyət var. Allahı sevdiyini söyləyən insan Allahın yaratdığına niyə nifrətlə yanaşmalıdır? Özündən fərqli düşünənə niyə söyüşlə cavab verməlidir? Niyə başqasının fikrinə dözmək əvəzinə onu susdurmağa çalışmalıdır?

Fikir ayrılığı təhqir etmək hüququ vermir. İnanc aqressiyaya bəraət qazandırmır. Dindarlıq başqasının vicdanı üzərində hökmranlıq etmək demək deyil.

Məni narahat edən məhz budur: dini şüarlarla danışan, amma davranışında dözümsüzlük və aqressiya nümayiş etdirən gənclər var. Sosial şəbəkələrdə dəfələrlə təhqir və təhdidlərlə qarşılaşmışam. Bu cür münasibətə görə əvvəllər dostluğumda olan bəzi insanlarla da əlaqəmi kəsmişəm. Çünki insan öz fikrini müdafiə edə bilər, etiraz edə bilər, hətta mənimlə kəskin şəkildə razılaşmaya da bilər. Amma heç kim məni təhqir etmək, qorxutmaq və təhdid etmək haqqına sahib deyil.

Belə halları bütövlükdə dindarlara aid etmək doğru olmaz. Səmimi inancını yaşayan, əxlaqı və davranışı ilə nümunə olan insanlar da var. Məsələ dində deyil, dini öz aqressiyasına örtük edən, başqasının azadlığını tanımayan və zorakı düşüncə tərzini mənimsəyən insanlardadır.

Amma bu davranışın dini şüarlarla əsaslandırılması da təhlükəsiz yanaşma sayıla bilməz. Çünki aqressiya ilə müşayiət olunan fanatizm təkcə ayrı-ayrı insanlara deyil, cəmiyyətin birgəyaşayış mədəniyyətinə də zərər vurur. İnsanları bir-birinə qarşı qoyur, fikir azadlığını təhlükə altına salır, xüsusilə gənclərin düşüncəsini dözümsüzlük istiqamətində formalaşdırır.

Məktəblərdə hicab məsələsinə gəlincə, mənim mövqeyim dəyişməzdir: məktəb elm və təhsil məkanıdır. Uşağın hələ formalaşmaqda olan dünyagörüşünə böyüklərin dini seçimləri dəyişməz həyat qaydası kimi təqdim edilməməlidir. Uşaq böyüməli, öyrənməli, düşünməli, suallar verməli və gələcəkdə öz həyatına dair qərarlarını sərbəst verə bilməlidir.

Bu, dinə qarşı çıxmaq deyil. Bu, uşağın hüququnu, təhsilin dünyəvi xarakterini və vicdan azadlığını qorumaq məsələsidir.

Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. Dünyəvilik dini qadağan etmək deyil, dövlətin heç bir dini inancın təsiri altına düşmədən bütün vətəndaşların hüquqlarını qorumasıdır. Dini inanc da, inancsızlıq da şəxsi seçimdir. Dövlətin qanunları isə hamı üçün eyni hüquqi çərçivəni müəyyənləşdirir.

Mənim üçün dövlətçilik yalnız bayrağımızı sevməkdən, himnimizi oxumaqdan ibarət deyil. Dövlətçiliyə sədaqət həm də cəmiyyətin hüquqi əsaslarını, müstəqilliyini, dünyəvi quruluşunu və gələcək nəsillərin azad düşünmək imkanını qorumaqdır.

Din adı altında ölkəyə kənar ideoloji təsirlərin daşınması, cəmiyyətin dini və siyasi zəmində parçalanması, insanlarda dövlətə qarşı düşmənçilik hissinin qızışdırılması kimi hallara da biganə qala bilmərik. Əlbəttə, heç kəsi yalnız dini görünüşünə və ya siyasi mövqeyinə görə dövlətə düşmən elan etmək olmaz. Konkret təhdid və qanun pozuntuları isə emosiyalarla deyil, faktlarla və hüquqi əsaslarla qiymətləndirilməlidir.

Bu gün Azərbaycan öz müstəqilliyini və dövlətçiliyini qorumaq baxımından həssas bir dövr yaşayır. Belə bir zamanda dini inancların siyasi qarşıdurma vasitəsinə çevrilməsi, xüsusilə də gənclərin aqressiv və dözümsüz ideologiyaların təsiri altına düşməsi hamımızı düşündürməlidir.

Mən dövlətin dünyəvi təhsil prinsipini qorumaq mövqeyini dəstəkləyirəm. Çünki söhbət kiminsə yaylığından deyil, uşaqların gələcəyindən, qadınların seçim azadlığından, cəmiyyətdə qarşılıqlı hörmətdən və dövlətimizin dünyəvi əsaslarından gedir.

Heç kəs öz inancını başqasına zorla qəbul etdirə bilməz. Heç kəs öz dini baxışını dövlətin qanunlarından üstün tuta bilməz. Heç kəs fərqli düşünən insanı təhqir etməklə haqlı ola bilməz.

Mənim üçün həqiqi mənəviyyat insanın nə geyinməsində deyil, necə davranmasında, başqasına necə münasibət göstərməsində, vicdanında və əməllərindədir.

İnanc insana mərhəmət öyrətməlidir, nifrət yox. Cəsarət öyrətməlidir, zorakılıq yox. Əxlaq öyrətməlidir, təhqir yox.

Dövlətimizin dünyəvi əsaslarını qorumaq, uşaqlarımızın azad düşünmək və təhsil almaq hüququnu müdafiə etmək mənim üçün prinsip məsələsidir. Bu mövqedəyəm və bu mövqeyimi hörmət çərçivəsində, amma qətiyyətlə müdafiə etməkdə davam edəcəyəm.

✍🏻Rübabə Səməndər